ويژه‌اى با پيامبر داشتم . حضرت آن وقت را به من اختصاص مىداد . به هر سو مىرفت ، من با او مىرفتم ؛ اصحاب رسول خدا مىدانستند كه پيامبر با هيچ كس ديگر اين گونه رفتار نكرد . هيچ آيه‌اى از قرآن بر رسول خدا نازل نمىشد ، جز آنكه آن را براى من مىخواند و بر من املا مىفرمود و من نيز با خط خود آن را مىنوشتم . رسول خدا ، تأويل و تفسير و ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه و خاص و عام آن آيات را نيز به من تعليم فرمود . آن حضرت از خداوند خواست كه فهم و حفظ همه اين موارد را به من عطا فرمايد و از آن هنگام كه پيامبر اين دعا را در حق من كرد ، من هرگز آيه‌اى از كتاب خدا و دانشى را كه رسول خدا بر من املا كرد و من آن را نوشتم ، فراموش نكردم . . . » . « 1 » بنابراين ، آنچه در روايات معصومين از كتابهاى امير مؤمنان عليه السلام به نامهاى جامعه ، كتاب علىّ و صحيفه ياد شده است ، مىتواند محصول همين مجالس ويژهء درس رسول خدا صلى الله عليه و آله براى آن حضرت باشد . نجاشى در شرح حال محمّد بن عذافر صيرفى مىنويسد ، وى از پدرش نقل مىكند كه : « من همراه حكم بن عتيبه به محضر امام باقر عليه السلام رسيدم . حَكَم از امام سؤالاتى كرد و حضرت پاسخ داد ، تا اينكه در مسأله‌اى گفتگويى پيش آمد . امام عليه السلام به فرزندش فرمود : برخيز و كتاب على عليه السلام را بياور ! فرزندش برخاست و كتاب بزرگى را كه داخل پارچه‌اى پيچيده شده بود ، حاضر كرد . امام عليه السلام به آن نگاه فرمود ، تا مسألهء مورد نظر را يافت ، سپس فرمود : اين كتاب ، املاى رسول خدا و به خط على عليه السلام است . آنگاه حضرت رو به حَكَم كرد و فرمود : اى أبا محمّد ! تو و سلمة بن كهيل و أبو المقدام ، هر جاى زمين را خواستيد ، بپيماييد ؛ اما به خدا سوگند ! هرگز دانشى محكم‌تر و عالىتر از آنچه در ميان اين قوم - كه جبرئيل بر آنان فرود مىآمد - پيدا نخواهيد كرد » . « 2 » همچنين كتاب ديگرى از آن حضرت به نام صحيفه وجود داشت كه مشتمل بر احكام فراوانى در قصاص و ديات بود . « 3 » بخارى نيز در صحيح خود ، در باب « كتابت علم » از أبو جحيفه نقل مىكند كه گفت : « از على عليه السلام پرسيدم آيا نزد شما كتابى وجود دارد ؟ پاسخ داد : هرگز ! مگر كتاب خدا ، يا فهمى كه به مسلمانى ( براى تشخيص احكام الهى ) داده شده ، يا آنچه را كه در اين صحيفه وجود دارد . گفتم : در اين صحيفه چه مسائلى وجود دارد ؟ فرمود : دربارهء عقل ، نحوهء آزاد كردن اسير و اينكه مسلمان را براى كشتن كافر ، به قتل

--> ( 1 ) . كافى ، ج 1 ، ص 64 ، ح 1 . ( 2 ) . رجال نجاشى ، شرح حال شماره 966 . مرحوم شيخ صدوق در كتاب امالى ، مجلس 66 ، بخشى از رواياتى كه از كتاب على است ، ذكر كرده است ؛ اين بخش مشتمل بر بسيارى از آداب و سنن و احكام حلال و حرام نزديك به سيصد سطر است . مرحوم صدوق اين بخش را به سندش از امام صادق عليه السلام ، از پدران بزرگوارش ( عليهم السلام ) نقل كرده است . در پايان اين روايت ، امام صادق عليه السلام فرمود : اين مجموعهء از احكام از كتابى كه املاى رسول خدا و به خط على بن أبي طالب است ، گرفته شده است . ( 3 ) . مرحوم آية اللَّه احمدى ميانجى ، نام‌هاى مختلف اين كتاب و عناوين و محتواى آنها را جمع‌آورى كرده است . ( مكاتيب الرسول ، ج 2 ، ص 302 - 5 ) .